27:03:2010

برنامۀ سوم:

نگاهی بر زنده گانی استاد کمال الدین بهزاد میناتوریست و مصور افغان

مجری برنامه: سید حامد احمدی

شبکۀ فرهنگی جوانان و شبکۀ جامعۀ مدنی و حقوق بشر افغانستان به ادامۀ گفتمان های فرهنگی خود، اینبارخواست تا زنده گی هنری هنرمند بزرگ افغان، استاد کمال الدین بهزاد را در گفتمان امروز به بحث گیرد.

در گفتمان امروزی، از دانشجویان دانشگاه های کابل، بامیان، هرات وبلخ، دعوت بعمل آورده ایم ونیزچند تن از هنر دوستان را باخود داریم تا زنده گی هنری استاد کمال الدین بهزاد را به بحث گرفته ونیز شیوه های هنر پردازی و آثاری که استاد بهزاد از خود به جا گذاشته است از سوی مهمانان و اشتراک کننده گان این گفتمان ارزشیابی گردد.

مهمانان عزیز ما هریک اقایان سید رسول سادات استاد دانشکدۀ هنرهای زیبای دانشگاه کابل، عبدالجبارهوتک استاد انستیتوت ساختمانی وصنایع محلی و عبدالحی فرهمند استاد دانشکدۀ هنرهای زیبای دانشگاه کابل حضور دارند. همچنان خانم محبوبه جمشیدی مسؤول نگارستان ملی هرات، محمد توفیق رحمانی، استاد و رییس دانشکدۀ هنرهای زیبای دانشگاه هرات و اقای عبدالناصر صوابی استاد دانشگاه هرات را نیز در خط تلفون با خود داریم.

قابل یاد آوری است که شبکۀ فرهنگی جوانان و شبکۀ جامعۀ مدنی وحقوق بشر افغانستان، گفتمانهایی را در کابل و ولایات در مورد مسایل فرهنگی وهنری در ماههای گذشته راه اندازی کرده است، در بحث رادیویی امروز خواستیم زنده گی، آثار و سبک هنری هنر مندِ ماندگار کشور مان، استاد کمال الدین بهزاد را به بحث گیریم و در مورد آثار بجا مانده از وی صحبتهایی با دوستان خود داشته باشیم.

قبل از آن که به بحث پیرامون موضوع بپردازیم، لازم میدانیم تا به گونۀ مختصر در مورد شبکۀ فرهنگی جوانان و هدف آن معلومات ارائه دهیم:

شبکۀ فرهنگی جوانان شبکۀ جامعۀ مدنی و حقوق بشر افغانستان در پنج ولایت افغانستان نماینده گی یا فوکل پاینت دارد که مسؤولین شبکۀ فرهنگی جوانان در ولایات هم مسؤولیت دارند تا در پیوند با مسایل فرهنگی با دانشجویان آن ولایات گفتمان های مفید را در زمینه راه اندازی کنند تا از نتایج به دست آمده از گفتمان های کابل و ولایات، گفتمان دیگری در رادیو صبح بخیر افغانستان راه اندازی گردد و از این طریق، میان دانشگاهها و دانشجویان کابل و ولایات، هماهنگی ایجاد گردد وبتوانیم آنان را از وضعیت فرهنگی یک دیگرشان آگاه ساخته و از مشکلاتی که فرا راه فعالیتهای فرهنگی آنها بوجود می آید آگاهی یابیم واگر بتوانیم به سمع مسؤولان امور برسانیم.

بلی دوستان گرامی! حال بر میگردیم به ادامۀ پیشبرد گفتمان امروزی مان در مورد استاد بهزاد.

استاد كمال الدین بهزاد، درسال 844 هـ ق در هرات دیده به جهان گشود و بعد از 98 سال زندگانی پربار در سال 942 هـ ق، در تبریز درگذشت و در كنارآرامگاه شیخ خجندی به خاك سپرده شد. عصر بهزاد، عصر نگارگری و میناتور سازی اصیل افغانی محسوب میشود و در این زمان هنر نگارگری افغانی، از اثرات غیر اصیل بكلی پاك بچشم میخورد. در نتیجۀ فرهنگ پروری و هنردوستی سلطان حسین بایقرا (878 – 912 هـ)، هرات در آن زمان بعنوان كانون و مركز بزرگ هنر در آمده بود واشخاص دارای ذوق و قریحۀ بسیاری از نقاط دور دست به آن دربار كشانده می شدند. امیر علی شیر نوایی ملقب به نظام الدین (906 هـ) وزیر دانشمند سلطان، كه بعلت نسبت همدستی و دوستی با سلطان، در سایر امور كشور دخیل بود. شاید كمتر كسانی اطلاع دارند كه نوایی علاوه بر قریحۀ نویسنده گی و شاعری در زبانهای پارسی وتركی چغتایی، در هنر نگارگری هم دستی داشته است و پیداست كه وزیر دانشمندِ سلطان حسین بایقرا، از نظر استاد بهزاد استفاده می كرده است. خلاصه، محیط زنده گانی مرحوم بهزاد، برای نمایاندن ذوق و هنر بسیار مساعد بود. خود سلطان حسین بایقرا شاعر بود، و با هنرمندانی مانند بهزاد وسلطان علی خطاط، معاشرت داشت. تشویق و ترغیب دانشمندان و هنرمندان و كوشش در ایجاد زمینۀ رفاه و آسایش برای این گروه كه بوسیلۀ امیرعلی شیرنوایی انجام میشد، در سایر كتب مهم تاریخی تذكر رفته است. سلطان علی و خطاطان دیگر، دیوانهای شعرا و آثار نویسنده گان را می نوشتند و آنطور كه از نسخ خطی كتابخانه های مهم دنیا پیداست، هنر كمال الدین بهزاد با افزودن تصاویر و میناتوری ها، كتابهای تركی چغتایی و پارسی دری را زیباتر و دلاویزتر می ساخت.

از زنده گانی ابتدایی مرحوم بهزاد اطلاعی دردست نیست از‹‹ تاریخ رشیدی›› و رسالۀ خطاطان و نقاشان، نوشته دوست محمد، چنین بنظر میرسد كه بهزاد شاگرد سید روح الله میرك بوده، ولی در سایر مآخذ تركی چغتائی اسم استاد وی سید پیر احمد تبریزی آمده و گویا از دواستاد نامبرده استفاده كرده است. استاد بهزاد به هنرهای مصوری گوناگون آسیایی آشنایی داشته، و آنهمه هنرها را صبغۀ واحد داده اند.

زندگانی بهزاد با نشیب و فرازهای زیاد مواجه شده، ولی هنرمند قوی دست بود، جالب است كه جانگیر پادشاه، مصوری بنام ‹‹بشنداس›› را به هرات فرستاده بود تا مصوری و مینیاتور سازی سبك بهزاد را از هنرمندان معاصر افغان یاد بگیرد. نكتۀ دیگر اینست كه از تاریخ گجرات ‹‹ ظفر انواله›› بزبان عربی چنین بر می آید كه هنر مصوری بهزاد، در زنده گانی آن هنرمند قوی دست به شبه قارۀ هند راه پیدا كرده و به استقبال زیاد هنر دوستان آن زمان قرار گرفته بود.

درگفتمان امروزی پیرامون این شخصیت بزرک هنری کشور، خواستیم این پرسش ها را مطرح کنیم.

در مورد زنده گی هنری استادکمال الدین بهزاد چه میدانید و چه شنیده اید؟

استاد کمال الدین بهزاد به کدام هنرها دسترسی بیشتر داشت و از کدام سبکها پیروی میکرد؟

با وجود فراز و نشیب در زنده گی بهزاد، وی چه قدرتوانسته است هنرش را به هنر دوستان و هنرمندانی که بعداً پیرو راه وی بوده اند، انتقال دهد؟

مهمترین آثار هنری استاد بهزاد کدامها اند و درحال حاضر کدام اثر هنری وی در افغانستان موجود است؟

هنرمندان قاره های دیگر تا چه حد مقلد هنر استاد بهزاد بوده اند؟

در همین حال کشور همسایۀ ما جمهوری اسلامی ایران ادعا میکند که استاد بهزاد ایرانی است و تبریز محل اقامت وی بود. آیا این ادعا واقعیت دارد؟

نتیجه گیری بحث:

هر یک از مهمانان گرامی به این باور رسیدند که استاد کمال الدین بهزاد به نگارگری های آسیایی کاملا اشنایی داشته و هنر مصوری و میناتوری بهزاد در زمان خود بی نظیر بوده و نکتۀ جالبی را که مهمانان گرامی مطرح کردند اینست که استاد بهزاد در فن کاریکاتوریستی هم دسترسی داشت.

استادان گرامی همچنان گفتند که استاد کمال الدین بهزاد، زادگاهش ولایت هرات است و به دلیل جبر زمان و بعضی از مشکلات، راهی تبریز گردید ودر همان جا به سن 98 سالگی جهان فانی را وداع گفت.

متأسفانه نمونه های کار میناتوری و مصوری استاد کمال الدین بهزاد در افغانستان وجود ندارد ولی چند نسخ خطی مرحومی در موزیم های قاهره ولندن ممکن وجود داشته باشد.