متنی که می خوانید گزارشی است از مصاحبه‌ یي كه با خانم سيلي غفار رييس مؤسسۀ امداد انساني براي زنان و كودكان انجام شده است. موضوع اين مصاحبه وضعيت حقوق بشر در كشور مي‌باشد. خانم غفار سخن خود را با ارایۀ تعريفي از حقوق بشر شروع كرد. وي گفت كه حقوق بشر عبارت از مجموع قواعد و مقررات حقوقي است كه در همۀ زمانها و مكانها، به خاطر حفظ مقام، منزلت و كرامت انساني تمام افراد و گروههاي بشر، صرفاً به دليل اين كه انسان هستند، بايد مورد رعايت قرار بگيرد.

وي سپس حقوق بشر را در بخشهاي حقوق مدني و سياسي، حقوق اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي تقسيم بندي كرد و گفت كه اين حقوق بايد براي تك تك افراد جامعه تعریف شود و توسط دولت و تمام نهادهاي حقوق بشري در جامعه مورد حمايت و حفاظت قرار بگيرد. وي در پاسخ اين پرسش كه حقوق بشر در آسايش و خوشبختي جامعۀ بشري چه نقش دارد، گفت: هدف اصلي حقوق بشر ايجاد روابط سالم و توأم با احترام متقابل ميان انسانهاست. وقتي حقوق بشر در جامعه رعايت نشود زندگي اجتماعي گرفتار مشكلات و چالشهاي فراواني خواهد شد. وي اضافه نمود كه حقوق بشر امروز يكي از موضوعات بسيار مهم و مطرح در جهان ماست و رعايت نكردن آن حساسيتهاي زيادي را در سطح جامعۀ جهاني، كه افغانستان هم جزء آن است، ايجاد خواهد كرد. امروزه تلاشها و كوششهاي زيادي صورت مي‌گيرد تا دولتها را متعهد به رعايت و حمايت از حقوق بشري شهروندان بسازد. او سپس به اوضاع مصيبت‌بار گذشتۀ افغانستان اشاره كرد و گفت در طول سي‌سال جنگ، حقوق بشري شهروندان افغانستان نقض شده است و شهروندان افغانستان از هيچ حقي از قبيل دسترسي به آموزش و پرورش، كار، صحت، امنيت و... در حدی که لازم است، برخوردار نبوده اند.

خانم سيلي غفار در ادامۀ سخنانش ضمن تذکر برخي از دستاورد‌هاي حكومت جديد افغانستان در زمينۀ حقوق بشر، گفت كه در طول اين چند سال اخير نيز حقوق بشري مردم افغانستان محفوظ نبوده است، مثلاً اكثر دختران تا هنوز از حق آموزش برخوردار نيستند و يا تا رسيدن به مكتب مشكلات و موانع زيادي را بايد پشت سر بگذارند. وي اضافه نمود كه مشكل امنيت باعث شده است كه اكثر خانواده‌ها با خيال آرام نتوانند فرزند‌ان خود را به مكتب بفرستند. اين معضلات مخصوصاً در بعضي از ولاياتی كه از لحاظ امنيتي مشكل دارند زياد تر است. وي با اشاره به مسؤوليت دولت در تأمين امنيت شهروندان گفت كه وقتي دولت نتواند امنيت شهروندان را تأمين كند، حقوق بشري شهروندان به خطر مواجه مي شود.

خانم غفار در بخش ديگري از سخنان خود به رسوم و سنتهاي ناپسند جامعۀ افغاني كه باعث نقض حقوق بشري شهروندان اين كشور مي‌شود، اشاره كرد و گفت رسوم و عنعنات ناپسند و جامعۀ سنتي نيز باعث محدوديت حقوق بشري افراد مي‌شود. وی قربانیان اولی سنتهای ناپسند را زنان و کودکان عنوان کرد. وي گفت كه براي رفع اين مشكلات بايد تلاشهاي پيگير و مداوم صورت گيرد تا زمينه براي تحقق حقوق بشري شهروندان جامعه مساعد شود. خانم غفار حفاظت از حقوق بشر را مسؤوليت دولت افغانستان شمرد و گفت كه دولت باید حمايت كنندۀ حقوق بشر باشد و بايد از حقوق اوليه و بنيادي تمام شهروندان خود حمايت كند. امّا امروز دولت افغانستان و ارگانها‌ي مختلفش، متأسفانه از لحاظ فساد اداري، بي‌ظرفيتي، مسلكي نبودن كارمندان و حضور ناقضين حقوق بشر در مقامات رسمي ادارات دولتي گرفتار مشكلات فراواني است. وقتي كه دستگاه دولت در اختیار ناقضين حقوق بشر باشد و يا ناقضين حقوق بشر در آنها نفوذ داشته باشند، چگونه مي‌تواند حقوق بشري شهروندان را حمايت كند؟ وی مشكل اصلي دولت افغانستان براي رعايت حقوق بشر را بی اعتقادی برخی از کارمندان و مسؤولین دولت به حقوق بشر عنوان کرد.

خانم سيلي غفار در بخشي ديگر از سخنان خود بر نقش آموزش و پرورش در گسترش و نهادينه شدن فرهنگ حقوق بشر تأكيد كرد و گفت براي رشد آگاهي مردم از حقوق بشر تعليم و تربيه راه بسيار مؤثر به شمار مي‌رود. وقتي مردم به آگاهي برسند، و به آموزش و پرورش درست دسترسي داشته باشند، مي‌توان اميدوار بود كه مشكلات و موانعي كه ناشي از فرهنگ و سنتهاي جامعه است، اندك اندك رفع شود. وي گفت: به نظر من تعلیم و رشد آگاهي عامه در مورد حقوق بشر از طريق مکاتب و تمام نهادهاي حقوق بشري و ارگانهاي دولتي موثر است تا تغييري در ساختار فكري جامعه در اين مورد ايجاد شود. وي سپس به نقش بازدارندۀ نظامهاي استبدادي در تأريخ افغانستان اشاره كرد و گفت: نظامهاي استبدادي گذشته كه بر سرنوشت مردم حاكم بودند، نمي‌خواستند و يا زمينۀ آن را از بين مي‌بردند كه مردم به اين آگاهي برسند. اكثريت مردم افغانستان بي‌سواد اند و زنان در اين ميان درصدي بالايي از بيسوادان را دارد. وقتي بيشتر از نصف جامعه بي‌سواد باشند، چگونه مي‌توان اميدوار بود كه حقوق بشر در جامعه رعايت شود؟ وي علاوه كرد كه متأسفانه در نصاب آموزشی ما چه در سطح مكاتب و چه در سطح دانشگاهها، موازين حقوق بشر و تساوي جنسيتي در طرح مسايل رعايت نشده است و گاهي هم روحيۀ مردانه و نيز خشونت آميز بر كتابهاي درسي مكاتب حاكم است. وي گفت تغييراتي كه در اين مورد آورده شده است بسيار ناكافي است.

خانم غفار، در مورد روند بهبود وضعيت حقوق بشر در طول چند سال اخير گفت كه هرچند دولت دستاوردهايي در اين زمينه داشته است؛ مثل تأسيس وزارت امور زنان، امضاء و تصويب كنوانسيون محو هرگونه تبعيض عليه زنان (CEDAW) ، ستراتيژي انكشاف ملي افغانستان، تأسيس برخي از نهاد‌ها و سازمانهاي نظارت كننده و حمايت كنندۀ حقوق بشر، به ويژه كميسيون مستقل حقوق بشر و همچنان قانون اساسي جديد افغانستان. امّا او این مقدار را، به ویژه در عرصۀ حقوق زنان و کودکان ناکافی دانست. خانم غفار گفت که در سالهاي اخير وضع زنان دوباره بدتر مي‌شود؛ خودسوزيها زياد شده است، خشونت عليه زنان و كودكان بسيار زياد است، تجاوزات جنسي عليه كودكان زياد است.

وي همچنين به نقش نيروهاي بين المللي نيز انتقاد كرد و گفت كه نيروها و نهادهاي بين المللي بيشتر ناظر بوده و نخواسته اند كه در اين راستا فعالانه كار كنند. وي از قانون احوال شخصيۀ اهل تشيع به عنوان مثال ياد كرد و گفت: بعد از آن كه اين قانون تصويب و توشيح شد، جامعۀ بين المللي، در حمایت از جامعۀ مدنی افغانستان، به اعتراض پرداختند. وي گفت: اين قانون خلاف تمام قوانين و كنوانسيونهاي بين المللي است كه افغانستان به آن پيوسته است و نيز خلاف حرمت و كرامت انساني مي‌باشد و مشكلات فراواني را براي ما ايجاد مي‌كند. انتظار مي‌رفت كه جامعۀ بين المللي پيش از تصويب آن اعتراض مي‌كردند. در آن صورت صدای اعتراض نهادهای مدنی نیز قوی تر می شد.

خانم غفار با اشاره به وضع ناگوار حقوق بشر و بي‌ثباتي و ناامني در افغانستان، پيشنهاداتي را مطرح كرد كه به زعم او مي‌تواند در بهبود اوضاع مؤثر واقع شود. وي گفت اولين پيشنهاد من اين است كه برنامۀ عدالت انتقالي بايد به دقت پيگيري شود و جامۀ عمل بپوشد. تا وقتي‌كه قدرت در دست اين گونه افراد باشد، فكر نمي‌كنم كه مردم بتوانند به حق خود برسند. او گفت كه بايد تمام قوانین كشور در پرتو مكلفيتهاي بين المللي افغانستان در زمینۀ حقوق بشر و حرمت و كرامت انسان و نيز در روشني قانون اساسي كشور اصلاح شود. وي در ادامۀ پيشنهادات خود به عدم آگاهي كافي مسؤولين ادارات دولتي و بعضي مقامات اجرايي از حقوق بشر اشاره كرد و گفت كه ارتقاي ظرفيتهاي شخصي و مسلكي تمام نهادهاي دولتي و غير دولتي در كشور در زمينۀ حقوق بشر مي‌تواند در گسترش حقوق بشر نقش مؤثر داشته باشد. وي همچنان ضرورت تدوين ستراتيژيهاي عملي براي رشد و نهادينه ساختن فرهنگ و ارزشهاي حقوق بشر را مطرح كرد و از تقويت جامعۀ مدني براي كمك به وضع حقوق بشر سخن گفت. وي اضافه نمود كه وقتي جامعۀ مدني قوي و كارا داشته باشيم مي‌توان به تأمين حقوق بشري مردم بيشتر اميدوار بود. وي همچنان از فساد اداري ياد كرد و گفت: باید فساد اداري در تمام نهادهاي دولتي ريشه كن شود. خانم غفار در بخشي ديگر از سخنان خود به كشتار افراد ملكي در بمبارانهاي نيروهاي بين‌المللي اشاره كرد و گفت: بايد تغييري در ستراتیژی كشورهاي خارجي كه در افغانستان حضور دارند صورت بگيرد تا از كشتار افراد ملكي جلوگيري شود. وي گفت كه با شيوه‌هايي كه نيروهاي خارجي در پيش گرفته اند، ناامني و نارضایتی مردم رو به گسترش است. او اضافه كرد كه بايد نيروي امنيتيِ داخلي تقويت شود تا افغانستان بتواند به سوي استقلال در تأمين امنيت خود سوق داده شود. او گفت: نيروهاي خارجي در اهداف خود در افغانستان متأسفانه ناكام بوده اند. خانم غفار در پايان سخنان خود به بحران بي‌كاري نيز اشاره كرد و گفت: كاريابي براي جوانان و تحصيلكردگان نكتۀ ديگري است كه بايد توجه شود.