خشونت خانواده گی،
عوامل و راهکارهای مقابله با آن

پیشگفتار

مطالب این كتاب، كه عمدتاً صبغۀ نظری ـ اجتماعی دارد، محصول مقالاتی است كه توسط جمعی از فرهیخته‌گان و اندیشمندان این آب و خاك، در سمپوزیم ملی «راه‌های برون‌رفت از خشونت خانواده‌گی» ارائه گردید. این سمپوزیم، به تأریخ، از سوی شبكۀ جامعۀ مـــــــــدنی و حقوق بشر افغانستان (CSHRN)، در ولایت هرات سازماندهی و برگزار شد و در آن عده‌یی از صاحبنظران ـ كه از قبل مأمور گشته بودند تا پیرامون محورهای مختلف خشونت خانواده‌گی، به تحقیق بپردازند ـ ماحصلِ پژوهشهای خویش را به خوانش گرفتند. این سمپوزیم كه در موضوع خود نخستین سمپوزیمی بود كه در این خطه برگزار میشد، مورد استقبال وافر علاقه‌مندان قرار گرفت. از این رو شبكۀ جامعۀ مدنی و حقوق بشر افغانستان بر آن شد تا مقالات عرضه ‌شده در این همایش را به چاپ رساند.

امّا از آنجایی كه این مقالات، عمدتاً به زبان آكادمیك به نگارش درآمده بود و برای مخاطب عامِ جامعه فهم‌پذیر نبود، شبكه برآن شد تا این مقالات را ساده‌سازی نموده و از صبغۀ تیوریك محض بیرون آورد و واقعیتهای عینی جامعۀ افغانی را نیز در آنها بازتاب دهد. روی این ملحوظ، شبكه، از گروهی از نویسنده‌گان مقالات دعوت به عمل آورد تا در راستای تحقق این مطلوب و بازنویسی این مقالات دست به كار شوند. اعضای این گروه كاری عبارت بودند از محمد داؤود منیر، كارشناس ادبیات و استاد دانشگاه هرات، خانم وسیمه بادغیسی، كارشناس حقوق و علوم سیاسی و استاد دانشگاه هرات، عبدالكبیر صالحی، كارشناس علوم اسلامی و علی احمد كاوه، كارشناس ارشد جامعه ‌شناسی و استاد دانشگاه هرات.

این گروه كاری مأموریت خویش را از خوانش این مقالات به عنوان منابع اولیۀ كتاب حاضر آغاز کردند، امّا خیلی زود دریافتند كه اكتفا به این مقالات، برای برآورده ‌ساختن مطلوب فوق، كافی نیست. بناءً اعضای گروه، در راستای نگارش این كتاب، از منابع دیگری نیز بهره بردند، كه عمده‌ترین‌شان عبارت بود از منابع علمی ـ تحقیقاتی، قانون‌نامه‌های حقوقی ـ جزایی، پژوهش‌نامه‌های تحلیلی، گزارش‌های مؤسسات و سازمانهای غیردولتی ملی و بین‌المللی و دیگر منابع نوشتاری و الكترونیك.

همچنین گروه نگارش این كتاب، گردهمایی‌هایی را در سه نوبت، در بارۀ خشونت خانواده‌گی و عوامل و راهكارهای مقابله با آن، برگزار کردند، كه در آن جمعی از فرهیخته‌گان و صاحبنظران حضور یافتند و در مورد محورهای فوق به بحث و تبادل نظر پرداختند. روال كار این گردهمایی‌ها بدین گونه بود كه یكی از اعضای گروه، روند بحثها و گفتگوها را مدیریت نموده، به سمت و سوی مطلوب هدایت مینمود و عضو دیگر، نظرات حاضران گردهمایی را چكیده‌نویسی میكرد، تا در كنار منابع پُرشمار دیگر و در فرایند نگارش بخشهای مختلف كتاب، مورد استفاده قرارگیرد ـ البته بدون ذكر نام صاحبنظران. استفاده از چكیده‌نگاشته‌های فوق، اعضای گروه را قادر ساخت كه خشونت خانواده‌گی را از زوایا و چشم‌اندازهای مختلف مورد توجه قرار داده، به طور نسبی، همۀ جوانب آن را بكاوند.

این كتاب، حاوی یك مقدمه و چهار فصل است. مقدمۀ نسبتاً كوتاه این كتاب، نكاتی را در پیوند با سیر تأریخی خشونت، تعریف خشونت در اسناد حقوقی بین‌المللی و گونه‌های مختلف خشونت، احتوا میكند. در فصل اول كتاب، به خشونت خانواده‌گی پرداخته شده و به تأریخچۀ آن نیم‌نگاهی انداخته شده است. در فصل دوم، انواع خشونت‌ خانواده‌گی در جغرافیای جامعۀ افغانی، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. فصل سوم، به بررسی علل و عوامل چندگانه‌یی اختصاص یافته كه باعث بسیاری از خشونتهای خانواده‌گی اند و هر عامل با درنظرداشت زمینۀ تأریخی، اجتماعی و فرهنگی افغانستان بررسی شده است. در فصل پایانی، راهكارهایی به منظور پیشگیری از خشونت خانواده‌گی و پاسخگویی به آن در جامعۀ افغانی پیشنهاد و سفارش شده است.

در پایان وظیفۀ خود میدانیم از تمام كسانی‌كه در راستای به انجام رسانیدن این برنامه ما را یاری نموده‌اند و با اظهارنظرهای سازندۀ خویش بر غنامندی آن افزوده اند، صمیمانه سپاسگزاری نماییم. همچنین لازم است از دفتر ساحوی كمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در شهر هرات، كه گزارشهای دو سال اخیر خویش را در اختیار ما قرار دادند، قدردانی نماییم.

به امید آنكه این اندك، مورد قبول علاقمندان قرار گیرد و به نقد ناقدان ناصح، كاستیها و كژیهای آن رفع گردد و در نهایت، در فرایند نهادینه‌سازی گفتمان خشونت‌پرهیزی در جامعۀ افغانی مؤثر افتد.