یکسالِ دیگر از دشواریهای زندگی اجتماعی، اقتصادی و سیاسیِ جامعۀ ما به سر رسید. کشورِ ما در سالی که گذشت، یکی از مهمترین دوره های خویش را سپری نمود. درپهلوی آن که باروت و تفنگ، خون و اشکِ هموطنانِ ما را جاری ساخت، غربت و فقر، خشمِ طبیعت و بدشانسیِ سرنوشت سازِ سیاسی نیز به این دردها افزود. «بلای انتحاری»، یکی از دردبارترین پدیده های شومِ تحمیل شده بر مردم ماست، که قربانیانِ زیادی را باعث گردید و افغانستان، یکبارِ دیگر، به میدان جنگِ تحمیلیِ غیرِ قابلِ برداشت مبدل گردید. نبودِ امنیت، بزرگترین تشویشِ روانی ـ اجتماعی جامعۀ ماست. با وجودِ حمایتِ بی سابقۀ جامعۀ بین المللی، امنیتِ فردی و امنیتِ اجتماعی، به عنوانِ ضرورتِ نخستین باقی مانده است. عواملِ عمدۀ این نا بسامانیها را، کمبودِ مدیریتِ سالم و کارا و نبودِ شفافیت و حسابدهی می سازد. افغانستان، از کشورهایی است که بالاترین جایگاه را در تولید و قاچاقِ موادِ مخدر، فسادِ اداری، جنایتهای سازمان یافته، تخطیهای حقوق بشر و ناهنجاریهای اقتصادی و فرهنگی، در سطح جهان، داشته است. تصور می شود که جامعۀ جهانی و دولتِ افغانستان، برای رفعِ این چالشهای مهم، که به گونه یی، عوامل و عواقبِ بین المللی را در قبال دارد، قسمی که پیش بینی می شد، موفق نبوده است. واقعبینانه خواهد بود اگر گفته شود در سالِ گذشته، در کنارِ این چالشها، انکشافهایی نیز رونما گردیده است؛ ولی نبودِ میزانِ توسعۀ اجتماعی و چالشهای آن، هرنوع تغییرِ مثبت را کمرنگ و نا محسوس گردانیده است.

با آن که شبکۀ جامعۀ مدنی و حقوق بشر افغانستان نیز از این مشکلاتِ متعددِ اجتماعی متأثر بوده است، در پهلوی سایرِ سکتورهای اجتماعی، نقشِِ خویش را بازی کرده و جایگاه خویش را دریافته است. ناگفته پیداست که این معضلاتِ اجتماعی، بالای شانه های نهادهای جامعۀ مدنی سنگینی ویژه یی داشته است؛ چه، جامعۀ مدنی بدونِ دولتِ مدنی، که کارایی اجتماعی اش را ثابت نماید، بی معنا می شود.

در سالی که گذشت، شبکۀ جامعۀ مدنی و حقوق بشر، تلاش نمود تا برای ایجادِ نهادهای فعالِ اجتماعی، از جمله دولت، در جریانِ ارزشی دولت سازی بر مبنای اصولِ دموکراسی و حقوق بشر، در زیر چترِ حاکمیتِ قانون، گام بگذارد. راه اندازی مباحثِ مهمِ ارزشی، از قبیلِ گفتمانهای حقوقِ مدنی ـ سیاسی و حقوقِ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، ارایۀ طرحِ گفتمانِ ملی، راه اندازی و تسهیلگری گفتمانِ حقوقِ بیجاشدگان، پناهجویان و مهاجرین و راه اندازی گفتمانِ تخصصی حقوقِ زنان، کودکان و سایرِ گروههای آسیب پذیر، از کارکردهای مهمِ شبکه به شمار می آیند.

در زمینه های مضمونی نیز، شبکه توانست کارهای با اهمیتی را راه اندازی نماید. در سالِ گذشته، شبکه توانست پنجاه تن از آموزگارانِ حقوق بشر را در بیست و سه ولایتِ کشور، در پیوند با مضمونِ اساسی حقوق بشر، آموزش دهد و مکتبِ تابستانی حقوق بشر را برای آموزگارانِ حقوق بشر، به اشتراکِ متخصصین برجستۀ بین المللی راه اندازی نماید. درین سال، شبکه، «دستنامۀ آموزشی حقوق بشر» و «تفسیرنامۀ واژه های اعلامیۀ جهانی حقوق بشر» را توسعۀ بیشتر داد و آنها را به زبانهای پشتو و فارسی دری بازچاپ کرد. در این سال، یونتِ آموزشی حقوق بشر، برنامه های مستمرِ خویش را در ولایاتِ مختلفِ کشور برگزار نموده است. بخشِ ظرفیت پروری شبکه توانست برنامه های متعددی را برای اعضای شبکه، نهادهای دولتی و نهادهای جامعۀ مدنی، راه اندازی نماید. کنفرانسها، سیمینارها، کارگاههای آموزشی حقوق بشر، سمپوزیمهای پژوهشی و گردهماییها به مناسبتهای مهم، از کارکردهای این بخش به شمار می روند. در سالی که گذشت شبکه توانست 43 برنامۀ آموزشی را برای نهادهای عضو شبکه، در کابل و برنامه هایی نیز در ولایاتِ بامیان، غزنی و دایکندی دایر نماید.

مجلۀ « انگاره»، که ارگان نشراتی شبکه است، به یکی از مجلاتِ وزینِ کشور مبدل گردیده است. انگاره، توانست در سالِ پار شش شماره اش را به دستِ نشر بسپارد. نامه های رسیده به ادارۀ انگاره، تقاضاهای پیگیرِ علاقمندان و تماسهای متعددِ روشنفکران از داخل و خارج از کشور، نشانۀ کارایی این نشریه به شمار می رود. در سالِ گذشته، شبکه توانست انگاره را به کتابخانه های مرکزی، مراکزِ اکادمیک، دانشگاهها، مکتبها، مسؤولینِ حکومت، اعضای پارلمان، دادگاه عالی، نهادهای جامعۀ مدنیِ کابل و ییشتر از بیست ولایتِ کشور بفرستد. همچنان، در سالی که گذشت، شبکه توانست کتابِ آموزشی «بیجاشدگان، پناهندگان و مهاجرین» را به زبانهای فارسی دری و پشتو، با تیراژِ ده هزار نسخه، به دستِ نشر بسپارد، که موردِ توجه شایانی قرار گرفته است. همچنان، شبکه در این سال، بروشورها و خبرنامه های متعدی را به دستِ نشر سپرد و صفحۀ اختصاصی حقوق بشر را در نشریۀ پُر تیراژ و محبوبِ «کلید» باز نمود، تا پیامِ حقوق بشر را به خانواده های افغان، در تمامِ نقاطِ کشور وسیله شود. شبکه، از آغاز کار با هقته نامۀ کلید تا کنون، توانسته است در 64 شمارۀ کلید، 45 مبحث پیرامونِ حقوق بشر، جامعۀ مدنی و توسعۀ سیاسی و 56 واژۀ حقوق بشر را تفسیر و تشریح نماید.

برنامۀ رادیویی «صدا»، که با همکاری رادیوی موفق «صبح بخیر افغانستان» و همکارانِ کارا و توانمندِ این برنامه به نشر می رسد، به یکی از اثرگذارترین برنامه های رادیویی در زمینۀ گفتمانهای حقوق بشر و جامعۀ مدنی، مبدل گردیده است. «صدا»، از طریق انترنت، به یکی از پُرشنونده ترین برنامه های رادیویی برای هموطنانِ برون از میهن مبدل گردیده است. «صدا»، در سالِ گذشته، چهل و هشت برنامه، با اشتراکِ متخصصینِ ملی و بین المللی، اعضای هردو اتاقِ شورای ملی، نمایندگانِ حکومت، جامعۀ مدنی، سکتورِ سیاسی و خصوصی، مدافعینِ حقوق بشر، روشنفکران و دست اندرکارانِ امورِ فرهنگ و دانش، به نشر رسانید. درین برنامه ها، بیشتر از صد و بیست مهمان در ستدیو سهم داشت و با صدها تماسِ تلیفونی، از داخل و خارج از کشور، همراه بود.

صفحۀ انترنیتی شبکه، که اخیرأ به کار آغاز نموده، علاقمندانِ فراوانِ خویش را پیدا کرده است. این ویب سایت، آیینه یی از سیمای شبکه است. در اینجا هرآنچه برای معرفی شبکه، نحوۀ کار، ساختار، حمایت و هم آهنگی، نیاز است، دیده می شود. در این صفحۀ انترنیتی، مقاله ها، تحلیلها و پژوهشهای مفید، پرسشها و پاسخها پیرامونِ شبکه، پیوندهای حقوقی، نشرات و تماسهای خوانندگان و بینندگان، نظم یافته اند. بخشِ نشرات و اطلاعات شبکه تلاش می نماید تا ویب سایتِ شبکه را به یکی از نشانیهای خوبِ ارزشی گفتمانِ حقوق بشر و جامعۀ مدنی مبدل نماید.

با جرئت می توان گفت که شبکه، در سالِ گذشته توانست کار زارِ مهمِ پخش اطلاعات در زمینه های حقوق بشر و جامعۀ مدنی را در کشور راه اندازی نماید.

مرکزِ منابعِ شبکه، در سالی که گذشت، گفتمانهای ارزشی حقوق بشر، جامعۀ مدنی و حاکمیتِ قانون را راه اندازی نمود، که از جمله می توان از گفتمانِ «اسلام و حقوق بشر»، «حقوقِ زنان از دیدگاه اسلام»، «جامعۀ مدنی چیست؟»، «چگونه شهروند خلق می شود؟»، «حقوق بشر و نسلهای بنیادی آن»، «سیر تأریخی حقوق بشر»، «هنجارها و ارزشهای اجتماعی و دینی: می توان نام گرفت. مرکزِ منابع، از طریقِ کتابخانه، اتاقِ مطالعه و مرکزِ خدماتِ انترنیتی خویش، توانست زمینه های حمایتی برای اعضای شبکه و جوانانِ دانشگاههای کشور را مساعد سازد.

در سالی که گذشت، شبکه به یکی از نهادهای قابلِ عطف در مناطقِ مختلفِ کشور مبدل گردید. در شمالِ کشور، دفترِ شبکه توانست 17 برنامه، برای ولایاتِ بلخ، بغلان، سمنگان، تخار، کندز، جوزجان و فاریاب، سرپُل، در غربِ کشور دفترِ شبکه توانست 18 برنامه، برای ولایاتِ هرات، بادغیس، فراه و غور و در شرقِ کشور 17 برنامه، برای ولایاتِ ننگرهار، کنر و لغمان، در زمینه های حمایتهای ظرفیتی از دیدگاههای مضمونی و مدیریتی، هم آهنگی نهادهای مدنی، تأثیرگذاری بر تصمیمگیرانِ محلی و منطقه یی، راه اندازیِ مباحث در زمینه های گفتمانِ حقوق بشر، نقشِ با اهمیتی را بازی نماید. در سالی که گذشت، شبکه توانست زمینه های خوبِ همکاری را با نهادهای دولتی محلی، دانشگاهها، نهادهای بین المللی و نهادهای اجتماعی کشور در محلات مساعد سازد. مسؤولینِ دولتی و نمایندگیهای بین المللی در محلات، از برنامه های شبکه حمایت نموده و در آنها شرکت می نمایند.

در سالی که گذشت، شبکه، از مشکلات و کمبودیهای مهمی نیز رنج برد. وخامتِ اوضاعِ امنیتی باعث گردید که شبکه نتواند در ولایاتِ جنوبی کشور فعالیتهایش را گسترش دهد. کمبودِ ظرفیت باعث گردید تا شبکه نتواند برنامه های بیشتری را به ولایاتِ دوردستِ کشور، به خصوص در قرا و قصباتِ دور افتاده، سازماندهی نماید. هرچند مبحثِ نظارت بر وضعیتِ اجرایی حقوق بشر، از قیمومیتهای شبکه نیست؛ ولی نبودِ میکانیزمِ نظارتی توسط نهادِ ملی حقوق بشر، نقشِ نهادهای مدنی را نیز محدود ساخته است. هرچند شبکه، در سالِ گذشته، با ارایۀ پژوهشی توانست نقشِ نظارتی اش را از دیدگاه جامعۀ مدنی ارایه دهد؛ امّا نبودِ فرهنگِ نظارت و قبولِ نقشِ نظارتی جامعۀ مدنی در راستای نظارت و گزارشدهی باعث گردید، که حضورِ حکومت در این گفتمانها کمرنگ جلوه نماید.

با وجودِ دستاوردها و چالشهایی که در بالا از آن تذکر رفت، سالی که گذشت سالِ موفقیتهای مهمی برای شبکه به حساب می آید. بزرگترین دستاوردِ شبکه ایجادِ اعتماد بر کارایی و تخصص است. شبکه توانست با صدورِ اعلامیه ها و پیامهای خویش بر تصامیمِ دولت و جامعۀ جهانی تأثیر بگذارد. در این سال، رسانه های ملی و بین المللی، برنامه های شبکه را بازتاب دادند و متخصصینِ شبکه در گفتمانهای مهمِ رسانه های پُربیننده، پُرشنونده و پُرخوانندۀ ملی و بین المللی شرکت نمودند.

شبکۀ جامعۀ مدنی و حقوق بشر افغانستان، از تمامِ اعضای خویش، همکارانِ ملی و بین المللی، روشنفکران، فعالینِ حقوق بشر، اعضای حکومت و پارلمان، جوانان و همۀ آنانی که در راه ارزشهای حقوق بشر و جامعۀ مدنی با ما همگام گشته اند، سپاسگذاری نموده، ابراز امیدواری می نماید تا سالِ پیشرو را با توسعۀ بیشتر، تعهد، صمیمیت و همنوایی آغاز نماییم.

دبیرخانۀ شبکۀ جامعۀ مدنی و حقوق بشر
بخش نشرات و اطلاعات