شبکه ی جامعه ی مدنی و حقوق بشر در حالی از پوشش رسانه یی برنامه های مربوط به شصتمین سالروز تصویب اعلامیه ی جهانی حقوق بشر به ویژه تلویزیون خصوصی آریانا در افغانستان گرامیداشت به عمل آورد که؛ به دلیل نبود برنامه های مدون برای بسط ارزش های حقوق بشری در سطح جامعه، و عدم موجودیت روحیه ی همکاری و هم آهنگی در فعالیت رسانه ها و دیگر نهاد های مدنی ای که در این راستا فعالیت دارند، گمانه های مربوط به سوء استفاده و بدنام سازی داعیه ی حقوق بشر در افغانستان ابعاد جدی تری به خود گرفته است.

پیشینه ی چالش ها:

حقوق بشر از ارزش های جهان شمولی است که در بسیاری از جوامع انسانی با اصول و معیار های آن با دیده احترام نگریسته شده و شمار زیادی از کشور های جهان اعلامیه ی جهانی حقوق بشر مصوب دهم دسمبر سال 1948 میلادی در مجمع عمومی ملل متحد را به عنوان یکی از منابع اصلی تدوین قوانین ملی شان به رسمیت شناخته اند.

افغانستان از نخستین امضا کننده گان اعلامیه جهانی حقوق بشر بوده و بسیاری از حکومت های این کشور ظاهراً خود را به ارزش ها ومعیار های این اعلامیه متهعد وانمود می کرده اند. اما در سه دهه ی گذشته افغانستان یکی از پرچالش ترین کشور های جهان از ورای مفردات و ارزش های مندرج در این اعلامیه بوده و جریان های سیاسی- مذهبی رویکرد های متفاوتی نسبت به این سند ارزشمند بین المللی داشته اند.

در سه دهه ی گذشته؛ هم بخشی از افراد شامل در جریان های سیاسی که مواد مندرج در این اعلامیه را با اهداف و برنامه های خود در افغانستان در تضاد می دیده اند و هم جریان هایی که از احترام به حقوق بشری افراد سخن می گفته اند، به انجام تخطی های آشکار از موازین حقوق بشری متهم شده اند.

هفت سال گذشته:

در سال های پسین که روی همرفته حقوق بشر به یکی از گفتمان های مسلط در جامعه ی افغانی مبدل شده و تا حدود زیادی جایگاه موازین حقوق بشری در قانون اساسی و دیگر قوانین نافذه ی کشور تثبیت گردیده، بسیاری از جریان های سیاسی و گروه های منزلتی ایکه قدرت و اقتدار خود در افغانستان را مدیون سال های جنگ و بحران بوده و در ساختار های سیاسی کنونی کشور نیز از قدرت قابل ملاحظه یی برخوردار می باشند از احترام به ارزش های حقوق بشری سخن گفته اند.

در کنار این شماری از جریان ها و افرادی که همگام با سقوط حاکمیت طالبان و عمدتاً از کشور های غربی در دستگاه قدرت در افغانستان حضور یافتند در ابتدا از مدافعان ارزش های حقوق بشری در افغانستان دانسته می شدند.

اما پس از مطرح شدن درخواست های شماری از نهاد های حقوق بشری بین المللی مبنی بر محاکمه ی جنایت کاران جنگی و افرادی که به انجام تخطی های آشکار از موازین حقوق بشری متهم شده بودند، برخورد با مسآله ی حقوق بشر در افغانستان ابعاد تازه تری یافت و بسیاری از افراد قدرتمند شامل در ساختار سیاسی نوین افغانستان که قدرت و اقتدار شان را از ورای این اتهامات با چالش های جدی تری دستکم در افکار عمومی مردم روبرو می دیدند، به جستجوی راه ها و زمینه های بدنام سازی پدیده حقوق بشر در افغانستان پرداختند، بر اساس همین دیدگاه ها بود که گزارش سالانه ی سازمان دیده بان حقوق بشر در سال 2006 میلادی که بر اساس آن شماری از سران و فرماندهان ارشد تنظیم های جهادی پیشین به ارتکاب جنایت های ضد بشری متهم شده بودند، از سوی شماری از بلند پایه گان دولت، سیاسی خوانده شد و حکومت افغانستان نیز با این موضوع در واقع با نوعی اغماض برخورد کرده و گزارش دیده بان حقوق بشر را غیر واقع بینانه تلقی کرد.

گرد آورده شدن صد ها تن از هواداران سران تنظیم های جهادی پیشین که اینک مقامات بلندی را در دستگاه دولتی افغانستان در اختیار داشتند، در تابستان سال 1385 خورشیدی در کابل به حمایت از آنان نیز از نشانه های چالش های موجود فراراه تامین حقوق بشر در افغانستان تلقی شده می توانست.

در زمستان سال 1385 خورشیدی دولت افغانستان در کنفرانس پاریس به اجرای طرح عدالت انتقالی زیر نام "برنامه ی عمل برای صلح، مصالحه و عدالت" متعهد شد، اما اندکی پس ازآن با تصویب منشور مصالحه ی ملی در پارلمان کشور تمامی افرادی که در جریان جنگ های سه دهه ی گذشته شرکت داشته اند از تعقیب عدلی معاف گردیدند.

پس ازآن عملکرد ها و حتی حرف های شماری از بلند پایه گان دولت، چه آنانی که از آدرس تنظیم های جهادی و مخالفان طالبان در داخل کشور به مقامات بلند دولتی دست یافته بودند و چه آنانی که با استفاده از حضور جامعه ی جهانی و شرایط به وجود آمده در افغانستان پس از طالبان وارد این کشور شده بودند، تغییرات قابل ملاحظه یی را به خود پذیرفت، طوری که در آخرین مورد رییس جمهور کشور اصطلاح حقوق بشر دروغین را در برابر نهاد هایی که در راستای تامین حقوق بشر در افغانستان کار می کنند به کار برد.

به این صورت به دلیل تغییر رویکرد جریان های نیرومند سیاسی و سوء استفاده هایی که از سوی مخالفان و موافقان ارزش های حقوق بشری در افغانستان صورت گرفته؛ بسیاری از گمانه ها به گونه یی است که در 7 سال گذشته، پرداختن به مسایل حقوق بشری و ترویج روحیه ی احترام گذاشتن به آن در سطح جامعه به یک شعار محض سیاسی مبدل شده است.

رسانه ها و حقوق بشر:

با آنکه رسانه ها نقش به سزایی در ترویج فرهنگ احترام به حقوق بشر در جامعه داشته و چگونه گی رویکرد آنان در مورد این ارزش جهان شمول با اهمیت تلقی می شود. به ویژه در مواردی که دست اندرکاران رسانه ها به چالش های فزاینده یی در راستای استفاده از حق آزادی بیان و دسترسی به اطلاعات روبرو می باشند، حمایت نهاد های جامعه ی مدنی از رسانه های آزاد و برعکس آن در سطح نازلی قرار داشته و این موضوع فرصت های بیشماری را در اختیار مخالفان آزادی بیان قرار داده و به تبع آن چالش های عمده یی فراراه روند نهادینه سازی آزادی های شهروندی در کشور ایجاد شده است.

تمجید از "دیدگاه" تلویزیون آریانا:

در همین حال شبکه ی جامعه ی مدنی و حقوق بشر افغانستان با اعطای تحسین نامه یی به قدیر میرزایی گرداننده ی یک برنامه ی پژوهشی زیر نام " دیدگاه" در تلویزیون خصوصی آریانا از برنامه های این رسانه در زمینه ی مسایل حقوق بشری و برخی دیگر از رسانه ها تمجید کرده است.

آقای باری سلام سخنگوی شبکه ی جامعه ی مدنی و حقوق بشر افغانستان به این باور است در حالی که حقوق بشر یک اصل، یک ارزش اجتماعی و یک نیاز است، در هفت سال گذشته به دلیل عدم حمایت های لازم نهاد های مسوول نه تنها که در افغانستان تامین نشد بلکه به یک شعار میان تهی تبدیل شده و اعتماد نسبی ای که مردم به این ارزش ها داشتند تقریباً از میان رفته است.

آقای سلام هنگام اهدای تحسین نامه ی شبکه ی جامعه ی مدنی و حقوق بشر به خبرنگار آریانا گفت: "برخی از افراد قدرتمند، از حقوق بشر به عنوان یک شعار سیاسی استفاده کرده و آن را شعار خود برای رسیدن به قدرت قرار دادند، اما زمانی که اقتدار شان به مخاطره افگنده شد حتا در برابر حقوق بشر قرار گرفتند، افرادی هم به خاطر بهره برداری سیاسی برای جلب رضایت مردم حقوق بشر را در برابر اعتقادات مردم قرار دادند. و عده یی هم [ که هیچ نوع تعهدی در برابر ارزش های حقوق بشری نداشتند.] حقوق بشر را به خاطر مطرح شدن خود شان در مجامع غربی وسیله قرار دادند و در واقع یکی از موانعی که در راه تامین حقوق بشر در افغانستان وجود داشته شعار هایی است که به نفع حقوق بشر سر داده شده ولی از روی تعهد و خلوص نبوده است."

سخنگوی شبکه ی جامعه ی مدنی و حقوق بشر با اشاره به این سو استفاده ها می گوید که اساساً حقوق بشر به مفاهیم ساده یی مانند دسترسی شهروندان به نان، بهداشت خدمات صحی، آب، حق تحصیل و در نهایت داشتن یک زنده گی آبرومندانه ی شایسته ی شاًن انسان خلاصه می شود. بنابرین شبکه ی جامعه ی مدنی وحقوق بشر از رسانه های کشور می طلبد تا در راستای ترویج مفاهیم حقوق بشری از همین مسایل اساسی آغاز کنند تا مردم بدانند که حقوق بشر عبارت است از یک زنده گی خوب و آبرومندانه ، زیر چتر حاکمیت قانون و در یک فضای قانون مدار و انسان گرا."

آقای سلام با اشاره به این که بلند رفتن سطح آگاهی های مردم در مورد ارزش های حقوق بشری از پیش زمینه های اساسی برای نهادینه شدن این ارزش ها در جامعه است می گوید که " ایجاد پیوند میان رسانه ها و نهاد های حقوق بشری و مردم از نیاز های اساسی در همین زمینه است."

سخنگوی شبکه ی جامعه ی مدنی و حقوق بشر ضمن این که برخورد بسیاری از رسانه ها با پوشش دادن مسایل حقوق بشری را روی هم رفته خوب ارزیابی می کند از رسانه هایی مانند تلویزیون های خصوصی طلوع و آریانا، رادیو آزدی، صبح بخیر افغانستان، کلید گروپ و روزنامه ی هشت صبح به عنوان رسانه هایی نامبرد که به صورت ویژه برنامه های آگاهی دهی، آموزشی و پژوهشی در مورد ترویج ارزش های حقوق بشری را برای مردم پیشکش کرده اند.

وی با تمجید از رسانه ها و خبرنگاران متعهدی که در راستای تامین حقوق بشر فعالیت می کنند، می گوید که "شبکه ی جامعه ی مدنی و حقوق بشر به خاطر تشویق و حمایت از رسانه ها برای فعالیت های بیشتر شان در راستای بسط ارزش های حقوق بشری، نخستین تحسین نامه ی خویش را به آقای قدیر میرزایی گرداننده ی برنامه ی پژوهشی زیر نام دیدگاه در تلویزیون خصوصی آریانا که برنامه های جالبی را به مناسبت شصتمین سالروز تصویب اعلامیه ی جهانی حقوق بشر تهیه و نشر نموده است، اعطا می نماید."