دهمِ دسامبرِ سالِ ۱۹۴۸ میلادی، سرآغازِ تحولاتِ ارزشی در زمینۀ حقوق و مناسباتِ بین المللی به حساب می آید.

درین روز، دولتهای جهان در زیرِ چترِ سازمانِ مللِ متحد، اعلامیۀ جهانیِ حقوقِ بشر را به تصویب رسانیدند. از آن روز به بعد، همه ساله، از دهمِ دسامبر، به عنوانِ روزِ جهانیِ حقوقِ بشر، تجلیل به عمل می آید.

بیایید بدانیم که اعلامیۀ جهانی حقوقِ بشر چیست؟

برخیها آگاهانه یا ناآگاهانه، اعلامیۀ جهانیِ حقوقِ بشر را یک سندِ اجرایی ـ حقوقی می پندارند. برای روشن شدنِ بهترِ مفاهیم، ارزشها و اهدافِ اعلامیۀ جهانیِ حقوقِ بشر، لازم است تا از آن، با زبانِ روشن، تعریفِ حقوقی و جامعه شناختی ارایه کرد.

از دیدِ حقوقی، اعلامیۀ جهانیِ حقوقِ بشر، قیمومیتِ حقوقی، که تحمیلِ قوانین را باعث گردد، ندارد. اعلامیۀ جهانیِ حقوقِ بشر، ارزشهای حقوقِ بشر از قبیلِ آزادیهای فردی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگیِ انسانها را، در سی ماده مطرح نموده است. این ارزشها ماحصلِ مبارزاتِ متداومِ بشریت، در طولِ تأریخ است، که در چهارچوبۀ ویژه یی، که «اعلامیه» نامیده می شود، مطرح شده است. بناءً، چنین می توان برداشت کرد: اعلامیۀ جهانیِ حقوقِ بشر، به عنوانِ قانونِ بین المللی نه، بلکه به عنوانِ منبعِ قوانینِ ارزشمندِ بین المللی شناخته می شود. بناءً، از اوانِ تصویبِ این اعلامیه تا به حال، دولتها، نهادهای بین المللی و نهادهای اجتماعی و غیرِ دولتی، قوانین، لوایح و چارچوبه های حقوقیِ خویش را، در محورِ اعلامیۀ جهانیِ حقوقِ بشر، به تصویب رسانیده و آن را در سطوحِ مختلفِ اقتصادی ـ اجتماعی و فرهنگی، تطبیق می نماید.

از دیدگاه جامعه شناختی، اعلامیۀ جهانیِ حقوقِ بشر، اهمیتِ فراوانی را برای ایجادِ جامعۀ مدنی، که دربرگیرندۀ احترام به موازینِ حقوقِ بشر، با ساختارهای مختلفِ اجتماعیِ آن، در زیرِ چترِ حاکمیتِ قانون باشد، مطرح کرده است. جامعه شناسانِ امروز، اعلامیۀ جهانیِ حقوقِ بشر را از دستاوردهای بزرگِ بشریت، برای اعمارِ جامعۀ ارزشمندِ مدنی می داند. آنها به این باور اند، که اعلامیۀ جهانیِ حقوقِ بشر، اندیشه های معاصرِ حقوقِ مدنی ـ سیاسی و حقوقِ اقتصادی ـ اجتماعی و فرهنگی را، به مولفه های بااهمیتِ نظامهای بشری مبدل کرده است.

یکی از کانونهای بسیار مهمِ حقوقِ بشری را، که کانونِ حقوقِ گروهی و اجتماعی نامیده می شود و در کشورهای رو به انکشاف، از مسایلِ مهمِ اجتماعی، به حساب می آید، توسطِ این اعلامیۀ با اهمیت به بحث کشانیده شد.

اعلامیۀ جهانیِ حقوقِ بشر، از دولتهای عضوِ سازمانِ مللِ متحد تقاضا کرد تا در حمایت از این گروههای اجتماعی، که اکثراً موردِ تخطیها قرار می گیرند، برنامه های مؤثر طرحریزی نمایند. زنان، کودکان، مهاجرین، بیجاشدگان و پناهندگان، نمونه هایی از این گروههای قربانی، در جوامعِ عقبمانده، به شمار می روند.

افغانستان، که در آن حقوقِ بشر به گونه های مختلف، تفسیر و تعبیر می شود، قربانیانِ زیادی را در خود جا داده است. یکی از مهمترین عواملِ بلند بودنِ سطحِ قربانیان در افغانستان را، نبود و کمبودِ فرهنگِ حقوقِ بشر تشکیل می دهد. افغانستان، نسبتِ ضعفِ اقتصادی، قربانیانِ فراوانی را، که از کمبودِ حقوقِ کار رنج می برند، با خود دارد.

در این روزها، که جهان از شصتمین سالگردِ اعلامیۀ جهانیِ حقوقِ بشر تجلیل به عمل می آورد، بیایید همدیگر را احترام کنیم؛ دردِ همدیگر را مرهم بگذاریم؛ برای صلح و امنیت در کشور تلاش نموده، فضای مؤثر و جدیدی را برای امروز و آیندۀ کشورِ خویش مهیا سازیم.

این آرزوهای نیک، بدونِ حضورِ ارزشهای متعالیِ حقوقِ بشر در هر لایه یی از زندگی و روزگارِ ما، ناممکن است.

روزِ جهانیِ حقوقِ بشر، برای تمامِ بشریت فرخنده باد!