08:07:2010

برنامه ی هژدهم:

بیجاشدگان، قربانیان تخطی های حقوق بشر خواهانه

پژوهش از ملک ستیز، پژوهشگر امور بین المللی

افغانستان طی بیش تر از سه دهه ی گذشته شاهد جنگ ها ومنازعات گسترده یی بوده است. این جنگ ها به گونه های مختلفی بروز کرده اند. اگر نظری به رویداد های این سه دهه بیاندازیم، دیده می شود که افغان ها قربانی جنگ های داخلی، منطقه یی و حتی جهانی یعنی جنگ سرد بوده اند.

این جنگ ها باعث گرده است تا افغان ها صدمات شدید اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی را متحمل گردند. دانش پژوهان به این باورند که جنگ، سر آغاز دشواری های اجتماعی است. سپس این نوع دشواری، بستر را برای دشواری های اقتصادی فراهم می کند و سبب تناقضات فرهنگی نیز می گردد.

در افغانستان جنگ ها و منازعات سه دهۀ اخیر دقیقأ همین مسیر را سپری کرده است. یکی از مهم ترین دشواری های اجتماعی که افغان ها در اواخر دهه ی پنجاه و آوان دهه ی شصت به آن برخوردند، شکل گیری موج گسترده ی بیجاشدگان داخلی ناشی از جنگ ها بود. بیجاشدگان داخلی، سرآغاز یک حرکت جدید بنام بیجاشدگان خارجی گردیدند و راه های مهاجرت ها و پناهندگی های افغان های سرگردان به کشور های هم مرز باز گردید. امر مسلم اینست که جنگ های گسترده – امنیت های فردی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی شهروندان افغانستان را محدود گردانید و سبب این همه سرگردانی ها شد.

در این برنامه بر نقش حقوق بشرخواهانه در پیوند با وضعیت بیجاشدگان صحبت می نماییم. در اینجا تلاش می نماییم بفهمیم که حقوق بشرخواهانه چه رابطه یی با چارچوبه های حقوقی حقوق بیجاشدگان دارد در پیوند با آنانی که زادگاه بومی خود را ترک می گویند و متقاضیان پناهندگی به کشورهای دیگر می شوند. نقش دولت، جامعۀ جهانی و فعالان امور چه است؟ لطفا با ما باشید.

مهمانان گرانقدر برنامه:

- فوزیه کوفی نماینده ی مردم بدخشان در ولسی جرگه.

- نادر فرهاد سخنگوی کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان – کابل.

- حفیظ الله ندیم رییس حالات اضطرار وزارت امور مهاجرین.

شناسایی عوامل

دور نخست پرسش ها، چیستی مسئله:

- در گام نخست می خواهم بپرسم مهم ترین عواملی که باعث پناهندگی گسترده و ازدیاد ارقام بیجاشدگان شده است، در چه است؟

این پرسش از نماینده ی وزارت امور مهاجران مطرح شده است.

آقای فرهاد!

- سازمان ملل متحد، خلاق کنوانسیون سال 1951 پیرامون مهاجرین و کنوانسیون های چهارگانۀ 1349ژنیوا در مورد حقوق بشر دوستانه است.

اما دولت های عضو سازمان ملل متحد خود باعث نقض این کنوانسیون ها می گردند. شما به عنوان سخنگوی یو ان اچ سی آر چه تعبیری از این رویکرد دارید؟

- در پهلوی قوانین بین المللی که وزنۀ آن به مراتب بیشتر از قوانین ملی پیرامون بیجا شدگان هستند، چه چارچوبه های قانونی در سطح کشور پیرامون بیجا شدگان تا هنوز شکل گرفته است. آیا حکومت افغانستان مصمم است تا احیای مجدد عودت کنندگان را شامل تفسیرهای حقوق بشرخواهانه سازد. میخواهم پرسشم را واضحتر سازم. آیا دولت افغانستان مبحث پناهندگان را مسوولیت ملی میداند یا بین المللی؟

به این پرسش نماینده ی پارلمان و حکومت پاسخ داده اند.

دور دوم، وضعیت کنونی در کشور:

- تا به حال بیشتر از ده ملیون افغان به نحوی از انحا، مهاجرت و بیجاشدگی را تجربه کرده اند.این رقم نظر به نفوس کشور، بالاترین رقم را در جهان تشکیل می دهد. پس اگر چنین است، چرا به تناسب امورات سیاسی – نظامی منابع و ظرفیت ها در زمینه محدود به نظر میرسد. مثلا وزارت امور مهاجرین باید بزرگ ترین و غنی ترین وزارت در حکومت میبود و یا ساختارهای دیگری حکومتی بگونۀ حاشیه در زمینه فعال می گردید. به باور شما چرا ارادۀ سیاسی در زمینه محدود است؟

- میخواستم مسولیت های جامعۀ بین المللی در پیوند به حل معضل پناهندگان و بیجا شدگان تعریف شود. مثلا آیا نقش نهاد های چون UNHCR, IOM, UNFP, و یا برنامه های حاشیه یی جهانی که در پیوند به بیجاشدگان و مهاجرین کار می کنند تا چه حدی با برنامه ها و ساختار بین المللی و تا کدام حدودی در برنامه های ملی وابسته اند. پاسخ به این پرسش ما را به بحث بازدهی این برنامه ها نزدیک خواهد کرد.

از همه شرکت کننده های بحث دعوت شده تا در این زمینه نظر ارایه کنند.  

- با در نظر داشت ناتوانی دولت افغانستان پیرامون حل دشواریهای گستردۀ مهاجرین و بیجا شدگان، کدام منابع ملی و بین المللی مسوولیت رفع دشواریهای آنها را دارد؟

دور سوم پرسشها نتیجه گیری وطرحها:

حال برای هر مهمان ارجمند برای 3 دقیقه وقت داده شده تا بحث را جمعبندی نمایند:

با سپاس فراوان از مهمانان گرانقدر، تا برنامۀ آینده خدا نگهدار.