19:04:2010

برنامۀ پانزدهم:

برائت از جنایت، چرا جنایتکاران جنگی و حقوق بشری محاکمه نمیشوند؟

پژوهش از ملک ستیز، پژوهشگر امور بین المللی

جریدۀ رسمی ارگان نشراتی وزارت عدلیه دولت اسلامی افغانستان در شمارۀ 965 خویش مصوبۀ شورای ملی و ولسی جرگۀ افغانستان را به نشر رسانیده است. در مقدمۀ این نشریه که از نام رییس جمهور کرزی به عنوانی وزیر عدلیه نوشته شده است، چنین می خوانیم: « قانون مصالحۀ ملی و عفو عمومی که طی مصوبۀ شماره (44) مؤرخ 1387/2/16 مجلسین شورای ملی بداخل (6) ماده تصویب و به تأسی از حکم مادۀ (94) قانون اساسی توشیح شده محسوب میشود، به شما ارسال شد تا به نشر آن در جریدۀ رسمی اقدام نمایید».

ما در جهان شاهد برنامه های مشابۀ بوده ایم که در وضعیت کنونی افغانستان «توجیه پذیر» پنداشته میشود. این نمونه ها را در افریقای جنوبی ِپس از اپارتاید، کمبودیای پس از پولپوت و یا چیلی پس از پینوچه میتوان به مشاهده گرفت. اما با نظر داشت ویژگیهای این نمونه ها چگونه میتوان کامپلکس افغانستان را درین چهارچوبه جابجا کرد؟ درین اواخر که بحث صلح پروری از یکسو در افغانستان سراسری گردیده است و از سوی دیگر بحث برائت در برابر جنایت نیز به سوی قانونمند شدن میرود، پرسشهای مهمی ذهن همه مشغول کرده است. آیا صلح و ثبات بدون عدالت و امنیت مدنی امکان پذیر است؟ چگونه میتوان کوله بار جنایات گستردۀ بشری را بر شانه های تأریخ گذاشت و آنرا به فراموشی گرفت؟

درین اواخر گروۀ عدالت انتقالی در افغانستان که در زمینۀ تعمیم فرهنگ عدالت انتقالی کار می نمایند، اعلامیۀ صادر کرده و تقاضای به تعلیق افتادن این مصوبه را کرده است. این مصوبۀ جنجال بر انگیز که سبب بحثهای گستردۀ ملی و بین المللی گردیده بود، چه چالشهایی را در برابر عدالت و امنیت در کشور به بار خواهد آورد؟ یا به باور برخیها این مصوبه، باعث مصالحۀ ملی در کشور خواهد گردید؟ این پرسشها آماج برنامۀ کنونی ما را شکل داده است.

اما قبل از همه مهمانان برنامه را معرفی می گیریم.

آقای عباس نویان نماینده ی نمایندۀ مردم در شورای ملی کشور.

آقای رحیم الله رامح مسوول برنامه های عدالت انتقالی در کمسیون مستقل حقوق بشر افغانستان.

آقای یونس اختر مسوول گروه هم آهنگی عدالت انتقالی.

نگاهی به مسئلۀ عدالت درکشور

دور نخست پرسش ها، چیستی مسئله:

- به باور شما عدالت را در کشور چگونه می توان تعریف کرد؟ آیا با تصویب چنین مصوبۀ می توان تصویر درستی از عدالت در کشور ارایه کرد؟

- جنایت جنگی چیست؟ جنایتگاران جنگی کی ها هستند؟ آیا می توان از کنار جنایتکاران جنگی به چنین سادگی فرارفت؟

- و اینکه جنایات علیۀ بشریت به چه معنیست؟ آیا می توان تخطیگران حقوق بشری و حقوق بشر خواهانه را «عفو» کرد؟ صلاحیت این مسوولیت تأریخی را کی دارد؟

دور دوم، وضعیت کنونی، بستگی عدالت و صلح در کشور:

- به باور شما تصویب این مصوبه چه تأثیراتی را به صلح پروری دارد؟ بنا بر اصل معروف هیچ گونه صلح پایدار را نمیوان بدون تأمین عدالت انتظار داشت.

- اگر جنایتکاران امروز خود را فردا عفو کنند، چه انتظاری را می توان از جامعۀ پس فردای خود باید داشت؟ ایا با این کار ما چقدر حسابدهی در برابر نسل آیندۀ کشور داریم؟

از همه شرکت کننده های بحث دعوت شده تا درین زمینه نظر ارایه کنند.

- در مادۀ سوم این مصوبه چنین میخوانیم:« تمامی جناحهای سیاسی و طرف های متخاصم، که قبل از ایجاد ادارۀ مؤقت، به نحوی از انحا با هم در گیر بوده اند، به منظور آشتی بین اقشار مختلف جامعه، تحکیم ثبات و آغاز زندگی نوین در تأریخ سیاسی معاصر افغانستان مشمول برنامۀ مصالحۀ ملی و عفو عمومی بوده، از تمام حقوق قانونی خویش مستفید بوده، مورد تعقیب عدلی و قضایی قرار نمی گیرند». تفسیر حقوقی برهمچو مادۀ که خیلی کلی حرف می زندخیلی دشوار به نظر می رسد. به باور شرکت کنندگاناین میز گرد، چگونه باید این ماده را تفسیرکرد؟

دور سوم پرسشها نتیجه گیری و طرح ها:

در این حال برای هر مهمان ارجمند برای 3 دقیقه وقت داده شده تا بحث را جمع بندی نمایند: