29:03:2010

برنامۀ چهاردهم:

عملیات «مشترک» و چالش ها و پیامد های بشری آن

پژوهش از ملک ستیز، پژوهشگر امور بین المللی

در اواخر ماه دلو 1388 خورشیدی عملیات گستردۀ نظامی در ولسوالی های مارجه و نادعلی ولایت هلمند انجام شد.

در ین عملیات که نوع خود بزرگترین عملیات نظامی پس از سقوط طالبان محسوب می گردد، 15000 تن از نظامیان ملی و جهانی با مدرن ترین وسایل جنگی، شرکت نموده بودند.

ناتو، طی اعلامیۀ رسمی خویش، در آغاز این عملیات وسیع اظهار داشت که «عملیات مشترک»، آغاز ستراتیژی جدید مبنی بر تقویت کارآیی دستگاۀ نظامی افغانستان به شمار می رود. از همین رو اعلام شد که در ظاهر رهبری این عملیات را نیروهای افغان عهده مند است. این رویکرد به جنگ در افغانستان، یک گام مثبت تلقی گردید و افغانی شدن برنامه های رزمی را در این کشور تقویت بخشید. یکی از نکات مهمی که جامعۀ مدنی افغانی و جهانی توجه زیادی را به آن مبذول داشتند، جلوگیری از قتل افراد غیر نظامی و بیگناه در جریان این عملیات گسترده بود. باراک اوباما، رییس جمهور، هیلاری کلینتن وزیر خارجه، رابرت گیتس وزیر دفاع و جمیز جونز مشاور امنیت ملی امریکا همراه با مقامات ناتو از جمله اندرس فوگ راسموسن، دبیر کل این پیمان، تأکید و وعده نمودند تا در جریان عملیات «مشترک» برنامه های پیشگیرانه برای رعایت قوانین بین المللی بشر دوستانه را راه اندازی نمایند. اما، در دومین روز این عملیات، ما شاهد قتل 12 تن از غیر نظامیان بودیم. روزهای بعدی نیز عملیات «مشترک» قربانی های افراد غیر نظامی را در پی داشت در روز هایی که عملیات مارجه به گفته مسوولان محلی وارد مرحله ی سوم یعنی تامین امنیت و احیای نهاد های خدمات عامه می شد، نظامیان ناتو بر کاروان موتر های غیر نظامی در ولایت ارزگان حمله نموده و ده ها تن از کودکان، زنان و موسفیدان را به خاک و خون کشانیدند. بلاخره گفته شد که در سرتاسر این عملیات 35 غیر نظامی کشته شد، حدود 100 تن زخمی شده و خسارات مالی فراوانی به ساکنان ولسوالی های مارجه و نادعلی وارد آورد.

نهاد های جامعۀ مدنی جهانی و افغانی، انضجار عمیق شان را نسبت به قربانی شدن افراد بیگانه ابراز داشتند.

سازمان عفو بین المللی، صلیب سرخ جهانی و شبکۀ جامعۀ مدنی و حقوق بشر افغانستان در اعلامیه های رسمی خویش به این مسئله پرداخته و توجۀ جامعۀ جهانی و دولت افغانستان را به رعایت موازین بین المللی و کنوانسیون های ژینوا در پیوند به حقوق بشر خواهانه ابراز داشته اند.

شبکۀ جامعۀ مدنی و حقوق بشر افغانستان از بخش ادارۀ ملکی ناتو در افغانستان و دفتر نمایندگی سازمان ملل متحد یوناما در افغانستان خواستار مداخله سازمان ملل متحد در این زمینه شد.

در واپسین واکنش سازمان صلیب سرخ جهانی نیز از ماین گزاری مناطق معروض به درگیری توسط طالبان در ولایت هلمند خبر داده و هشدار داد که اگر به این موضوع رسیدگی نشود، جان و مال شمار بیش تری از مردم این ولسوالی ها با خطر جدی روبرو خواهد شد.

در برنامۀ کنونی پیامدهای این واکنش ها را با حضور گرم مهمانهای ارجنمد، به بحث میگیریم.

اما قبل از همه مهمانان برنامه را معرفی می گیریم.

- آقای محمد دین شاه شینواری معاون دفتر نمایندگی کمیته ی ین المللی صلیب سرخ در امور نیرو های مسلح و امنیتی در افغانستان.

- داکتر عبدالحکیم عاشر رییس مرکز اطلاعات و رسانه های حکومت.

- عبدالغنی ابراهیم عضو بورد شبکه ی جامعه ی مدنی و حقوق بشر.

نگاهی به مسئلۀ توازن عملیات های امنیتی و اقتصادی- اجتماعی

دور نخست پرسش ها:

- به باور شما، چرا جامعۀ جهانی با مصرف صدها ملیون دالر جهت راه اندازی برنامه های نظامی، نمی تواند یا نمی خواهد برنامه های مفید تخلیۀ خانواده های فقیر و بیگناه را از محل جنگهای وحشتناک به محلات با امن تری، راه اندازی نماید؟

این پرسش از آقای عاشر نماینده ی حکومت مطرح شده است.

آقای شینواری!

از نظر کمیته ی بین المللی صلیب سرخ نگرانی های صلیب سرخ در پیوند با نحوه ی اجرای برنامه های نظامی در افغانستان اساسا در کدام زمینه ها متمرکز است؟

آقای عاشر!

چرا حکومت افغانستان برنامۀ مفیدی را برای جلوگیری از تلفات افراد غیر نظامی راه اندازی نمی نماید؟ چرا هماهنگی سازندۀ میان بخش ملکی ناتو و اداره های عامۀ افغانستان شکل نگرفته است؟ پرسش مهم اینجاست که ادارۀ ملکی ناتو چه مأموریتی در افغانستان دارد؟ آیا ساماندهی هماهنگی برنامه های ناتو با حکومت افغانستان، به عهدۀ این بخش ناتو نیست؟

آقای ابراهیم!

- آقای مک کریستال با اعلام معذرت خواهی، تعهد نمود تا در زمینه توجۀ بیشتر نماید. از زمان نخستین عملیات های نظامیان امریکایی تا به حال ما شاهد معذرت خواهی های زنجیره یی بوش- رامزفلت، اوباما- کلینتن هستیم. آیا معذرت خواهی به باور شما چه معنی را ارایه می کند؟

دور دوم، واکنش های نهاد های مدنی ملی و بین المللی:

آقای شینواری!

- شما هماهنگی برنامه های مدنی- نظامی (Civic-military) را در افغانستان چگونه ارزیابی می نمایید؟

- ناتو درسال 2006 کنفرانسی را برای بهبود هماهنگی عملیات های ملکی و نظامی در بروکسل راه اندازی کرد. اما پیامدهای این نشست درعمل به چالش های مهمی برخورده است. ما شاهد قربانی های بیشماری از هموطنان بیگناه خویش هستیم. به باور شما چه چالش های مهمی در نبود این هماهنگی وجود دارد.

از همه شرکت کننده های بحث دعوت شود تا درین زمینه نظر ارایه کنند.

- عملیات های نظامی در افغانستان تنها از بعد امنیت نظامی مورد بحث قرار میگیرد که همیشه به ثبات و امنیت مستمر نمی انجامد. یکی از دلایل مهمی که باعث ادامۀ منازعات در کشور می گردد، کمبود و نبود تناسب مفید در عملیات های نظامی و عملیات ها و تأمین برنامه های اقتصادی و اجتماعی می باشد. تصور عامه چنین است «نظامیان خارجی می آیند، خانه های ما را بمبارد می کنند، ما را می کشند و دوباره به محلات فرماندهی خود بر می گردند» چرا چنین وضعیتی وجود دارد؟

دور سوم پرسش ها نتیجه گیری و طرح ها:

حال برای هر مهمان ارجمند برای 3 دقیقه وقت داده شده تا پیشنهادهای شان را برای بهبود وضعیت ارایه دهند:

تا برنامۀ آینده خدا نگهدار